Intro
Kurdisk • کردی

ڕاجینده‌ر کاور

په‌رستاری ته‌ندروستی له‌ گه‌ڕه‌کی سۆندره‌ نورستراندی ئۆسلۆ

به‌ بیروبۆچوونی تۆ ئه‌و بیانىیه‌ نوێیانه‌ی نه‌رویج چیان بۆ گرنگه‌ بزانن له‌سه‌ر ته‌ندروستی خۆیان و زخمه‌تگوزار ته‌ندروستی گشتی له‌ نه‌رویج؟

گرنگه‌ که‌ بیانىیه‌کان شاره‌زای ئاسانکارىیه‌کانی پزیشکی هه‌میشه‌یی بن. ئه‌بێ بزانن که‌ خۆیان ئه‌بێ پزیشکی هه‌میشه‌یی په‌یدا بکه‌ن. ئه‌گه‌ر مناڵی ته‌مه‌ن 6 ساڵیان هه‌بێت، ئه‌بێ په‌یوه‌ندی بکه‌ن به‌ نزیکترین بنکه‌ی ته‌ندروستی یان بنکه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گه‌ڕه‌که‌وه‌، تاکو‌ مناڵانیان له‌ بنکه‌ی ته‌ندروستی تۆمار بکرێن. به‌ داخه‌وه‌ زۆر له‌ مناڵان له‌م سیستمه‌ بێ به‌ش ئه‌بن چونکه‌ بنکه‌ی ته‌ندروستی هه‌موو مناڵه‌ ساواکانی گه‌ڕه‌که‌که‌ یا شاره‌وانىیه‌که‌ ناناسن. ئه‌وه‌ گرنگه‌ که‌ دایک و باوکان بزانن که‌ ئه‌بێ ئاماده‌ بن یان خۆیان تۆمار بکه‌ن بۆ بانگکردن. ئه‌گه‌ر فه‌رامۆش بکرێن، و زۆر جار ڕووبدات، له‌وانه‌یه‌ 'خزمه‌تی به‌رگری له‌ مناڵ' بانگ بکرێت. زۆر که‌س ته‌نها له‌ حاڵه‌تی نه‌خۆشیدا ئه‌چن بۆ لای پزیشک، و ڕانه‌هاتوون که‌ خۆیان بۆ کۆنترۆڵ ئاماده‌ بکه‌ن‌.

بیانىیه‌کان ئه‌بێ ئه‌وه‌ش بزانن که‌ ئه‌بێ داوای کات بکه‌ن بۆ لای دکتۆر یا بنکه‌ی ته‌ندروستی، نه‌ک به‌س ئاماده‌ بن. ئه‌گه‌ر بارودۆخه‌که‌ مه‌ترسیدار نه‌بێت، ئه‌بێ ئه‌وه‌ش بزانێت که‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ خودی ئه‌و ڕۆژه‌دا کاتی بۆ دانه‌نرێت. ئه‌گه‌ر که‌سێک له‌ کاتی خۆیدا ئاماده‌ نه‌بێت به‌ بێ ئاگادارکردنه‌وه‌، ئه‌بێ پاره‌ی کاته‌که‌ بدات.

خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی گشتی چ چاوه‌ڕوانىیه‌کی له‌ بیانیان هه‌یه‌؟

که‌ خۆیان بسازێنن له‌گه‌ڵ سیستمی خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی گشتی له‌ نه‌رویجدا، و له‌ کاتی دیاریکراوی لای پزیشک یان بنکه‌ی ته‌ندروستیدا ئاماده‌ بن.

بیانیان چ چاوه‌ڕوانىیه‌کیان له‌ خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی هه‌یه‌؟

دوایان ئه‌وه‌یه‌ که‌ مناڵه‌کانیان به‌ باشترین شێوه‌ چاودێری بکرێن، و به‌ جددی وه‌ربگیرێن. و هیوایان وایه‌ که‌ به‌ڕێزه‌وه‌ کاره‌کانیان جێبه‌جێ بکرێت.

پێموایه‌ هه‌ندێک جار به‌شێکی که‌م له‌ بیانىیه‌کان چاوه‌ڕوانی نابه‌جێیان له‌ خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی گشتی هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر بۆ نمونه‌ مرۆڤێک مناڵێکی که‌م ئه‌ندامی هه‌بێت، ئه‌بێ خۆی زۆر شتی په‌یوه‌ندیدار به‌ مافه‌کان و ئه‌گه‌ره‌کانی چاره‌سه‌ری بدۆزێته‌وه‌.

زۆر له‌ بیانىیه‌کان بۆ نه‌خۆشی زۆر ساده‌ وه‌کو هه‌ڵامه‌ت و ...هتد داوای پزیشک ئه‌که‌ن. وا ئه‌زانن پزیشکه‌که‌ کارێکی خراپ ئه‌کات که‌ بۆ ئه‌م نه‌خۆشىیه‌ ده‌رمانیان ناداتێ و داوای پاره‌شیان لێ ئه‌کات.

ئایا هه‌ستت به‌ هه‌ڵه‌ تێگه‌یشتن کردووه‌؟

به‌ جوانی له‌ بیرمه‌ کاتێک که‌ تازه‌ هاتبووم بۆ نه‌رویج، هیچ که‌سێکم لێره‌ نه‌بوو، ته‌نها مێرده‌که‌م نه‌بێت. من یه‌که‌م مناڵم له‌ سکدا بوو، و تێک ئه‌چووم و نه‌خۆش بووم و زۆریش ئه‌ڕشامه‌وه‌. هێزی چوونه‌ سه‌رکارم نه‌بوو. چووم بۆ لای پزیشک و داوای په‌یامی پزیشکم کرد. بیستم که‌ نه‌خۆش نیم و سکم هه‌یه‌. گوێم لێ بوو که‌ مامانه‌که‌ به‌ ده‌نگێکی به‌رز له‌ هۆڵه‌که‌دا ووتی :'په‌یامی نه‌خۆشی نه‌ده‌یتێ. ئه‌و ته‌نها ته‌مه‌ڵه‌!' من هه‌ستم به‌ ته‌نهایی کرد. هه‌ستم به‌ بێ نرخی کرد و خۆم به‌ گومان لێکراوێک ئه‌هاته‌ به‌رچاو که‌ ئه‌یه‌ویست فێڵ بکات له‌ ماڵه‌وه‌ بمێنێته‌وه‌. بۆ هه‌موو مرۆڤێک گرنگه‌ که‌ به‌ڕێزه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بکرێت.

شتێکی تر، نازانم که‌ ئه‌توانم ناوی بنێم به‌ هه‌ڵه‌ تێگه‌یشتن، که‌ هه‌ندێک دایک و باوک بۆیان سه‌خته‌ ده‌رباره‌ی گرفته‌کانیان قسه‌م له‌گه‌ڵدا بکه‌ن. بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر باسی هه‌ژاری و نه‌داری خێزانه‌که‌یان بکه‌ن، شه‌ره‌فیان له‌ ده‌ست ئه‌چێت. له‌و کاته‌دا ئاسانتره‌ که‌ هیچ نه‌ڵێن و به‌ "به‌ڵێ" وه‌ڵام بده‌نه‌وه کاتێک پێشنیار ئه‌که‌م ئه‌بێ مناڵه‌که‌یان بڕوا بۆ باخچه‌ی مناڵان. کاتێکیش به‌هه‌رحاڵ مناڵه‌که‌ نه‌ڕوات وای بۆ ئه‌چم که‌ دایک و باوک به‌دوایدا ناچن.

چ ئاینده‌یه‌ک ئاره‌زوو ئه‌که‌یت؟

هیوام وایه‌ که‌ بنکه‌یه‌کی ته‌ندروستی تایبه‌تی هه‌بێت بۆ گه‌وره‌ ساڵان. هه‌م وه‌ک شوێنی چاوپێکه‌وتن که‌ هه‌م خانوویه‌کی کراوه‌ بێت و هه‌م زۆر قسه‌ و باسی جیاوازی تیا بکرێت. ئێمه‌ هه‌م له‌ باره‌ی ڕێنمایی دایکان و باوکان، پارێز، ته‌ندروستی و هه‌م بابه‌ته‌ ڕۆژانه‌کان بدوێین.

ته‌رکیزی سه‌ره‌کی ئه‌خرایه‌ سه‌ر له‌شساغی. له‌و بڕوایه‌دام که‌ مرۆڤ ئه‌بێ فێری ژیانێک بێت که‌ ژانی بچووکی تێدا هه‌بێت، به‌ڵام هه‌رچۆنێک بێت ژیانێکی باشی هه‌بێت و ئاگاداری ته‌ندروستی خۆی بێت و له‌م ژیانه‌ له‌ززه‌ت ببات.

Ansvarlig for disse sidene J.W. Cappelens Forlag AS. Læremidlet er utviklet med støtte fra Utdanningsdirektoratet. Tilbakemeldinger: intro@cappelen.no