Intro
Kurdisk • کردی

سامه‌کان

©Trym Ivar Bergsmo/Samfoto©Trym Ivar Bergsmo/Samfoto

سامه‌کان نه‌ته‌وه‌یه‌کی کۆنن که‌ له‌ به‌شه‌ باکورىیه‌کانی نه‌رویج، سوید، فینلاند و ڕوسیادا ماوه‌یه‌کی زۆر ئه‌ژین. نه‌ته‌وه‌ی ڕه‌سه‌ن گروپێکی خه‌ڵکه‌ که‌ بۆ درێژترین ماوه‌ له‌ ووڵاتێکدا ژیاون.

دانیشتووه‌ سامه‌کان به‌ تێکڕایی 100000 ئه‌بن و 40000 تا 50000 یان له‌ نه‌رویجدا ئه‌ژین.

سامه‌کان زمانی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌، پێی ئه‌ووترێت "سامی". زۆر دیالێکتی سامی هه‌یه‌ و هه‌موو سامه‌کان له‌ دیالێکتی یه‌کتر تێ ناگه‌ن. سامه‌کان فه‌رهه‌نگ و ئایینی خۆیان هه‌یه‌، ئه‌گه‌رچی ئێستا زۆر له‌ سامه‌کان مه‌سیحین. سامه‌کان داب و نه‌ریتی مۆسیقای خۆشیان هه‌یه‌. زۆربه‌ی خه‌ڵک مۆسیقای سامی به‌ جۆیکه‌وه‌ (joik) گرێ ئه‌ده‌ن. جۆیک ئه‌وه‌یه‌ که‌ گۆرانی بووترێت و ده‌نگ وه‌ک ئامێرێکی مۆسیقا به‌کاربهێنرێت.

سامه‌کانی پێشوو له‌ ڕێگای ڕاوی ئاژه‌ڵ و ماسىیه‌وه‌ ئه‌ژیان. به‌شێکی سامه‌کان هه‌روه‌ها بڕێک ئاسکیشیان له‌ مه‌زراکان هه‌بوو. ئه‌مڕۆ ته‌نها نزیکه‌ی %10 ی سامه‌کان له‌ ڕێگه‌ی ئاسکه‌وه‌ ئه‌ژین. زۆربه‌یان پیشه‌ی تریان هه‌یه‌.

زۆربه‌ی سامه‌کان هه‌ر له‌ باکوری نه‌رویجدا ئه‌ژین، ئۆسلۆ یه‌کێک له‌ شاره‌وانىیه‌کانی نه‌رویجه‌ که‌ زۆربه‌ی سامه‌کانی لێ ئه‌ژی.

له‌ 1989 یه‌که‌م په‌رله‌مانی سامه‌کان له‌ نه‌رویج دانرا. په‌رله‌مانی سامه‌کان ئه‌نجومه‌نی نه‌ته‌وه‌یی خودی سامه‌کانه‌. یه‌کێک له‌ کاره‌کانی په‌رله‌مانی سامه‌کان له‌سه‌ر فه‌رهه‌نگ و خوێندنی سامىیه‌.

باری کۆمه‌ڵایه‌تی سامه‌کان نیشته‌جێیان نه‌ته‌وه‌ی کۆنه‌. قسه‌و باس له‌سه‌ر بارودۆخی نه‌ته‌وه‌ کۆنه‌ جیاجیاکان بکه‌ن.

Ansvarlig for disse sidene J.W. Cappelens Forlag AS. Læremidlet er utviklet med støtte fra Utdanningsdirektoratet. Tilbakemeldinger: intro@cappelen.no