Intro
Kurdisk • کردی

ده‌زگای داد

دادگاکانی نه‌رویج به‌ شێوه‌ی هه‌ره‌می دروست کراون.

دادگای شاره‌وانی

ناوی نزمترین ئاستی هه‌ره‌می دادگاکان، دادگای شاره‌وانىیه‌.

دادگای پیاچوونه‌وه‌

پله‌ی دووه‌م دادگای پیاچوونه‌وه‌یه‌. له‌م دادگایه‌دا کار له‌سه‌ر پیاچوونه‌وه‌ ئه‌کرێت. واته‌ ئه‌و بابه‌تانه‌ی که‌ پێشتر له‌ دادگای شاره‌وانی ناڕه‌زایه‌تىیان له‌سه‌رکراوه‌ ئه‌نێردرێت بۆ ئێره‌ بۆ ئه‌وه‌ی کاریان له‌سه‌ر بکرێت. هه‌م که‌سی تاوانبارکراو و هه‌م موده‌عی عام ئه‌توانن ناڕه‌زایی بنێرن بۆ ئه‌م دادگایه‌. ناڕه‌زایه‌تىیه‌که‌یان ئه‌کرێت هه‌م به‌هۆی که‌می سزا یان زۆری سزادانه‌که‌وه‌ بێت، یان ئه‌گه‌ر پێیان وابێت که‌ وه‌ڵامی پرسیاری تاوانه‌که‌ به‌ باشی نه‌دراوه‌ته‌وه‌.

دادگای باڵا

به‌رزترین پله‌ له‌ هه‌ره‌مه‌که‌ دادگای باڵایه‌. له‌م دادگایه‌دا کار له‌سه‌ر پێداچوونه‌وه‌ی بڕیاری دادگای پیاچوونه‌وه‌ ئه‌کرێت. بڕیاره‌که‌ی ئێره‌ ناتوانێت ناڕه‌زایه‌تی له‌سه‌ر بکرێت بۆ شوێنێکی تر. بڕیاری دادگای باڵا کۆتایىیه‌. واته‌ ئه‌بێ جێبه‌جێ بکرێت.

کێ حوکم ئه‌دات؟

هه‌م له‌ دادگای شاره‌وانی و هه‌م له‌ دادگای پیاچوونه‌وه‌ ئه‌وه‌ دادوه‌ره‌ که‌ حوکمی تاوانه‌که‌ و سزاکه‌ی ئه‌دات. دادوه‌ره‌کان، دادوه‌رانی پسپۆڕن، هاوکارانی دادوه‌رن یان یاسازانێکی ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌رانن.

دادوه‌رانی پسپۆڕ، پارێزه‌رن. هاوکارانی دادوه‌ر و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ران خه‌ڵکی ئاسایین که‌ بۆ ئه‌م جێگه‌و ڕێگایه‌ دائه‌نرێن. له‌ کێشه‌ مه‌ترسیداره‌کاندا، دادگای پیاچوونه‌وه‌ دادگایه‌کی قه‌زایی 10 که‌سی له‌ خه‌ڵکی مه‌ده‌نی پێک ئه‌هێنێت. ئه‌م دادگای قه‌زاییه‌ له‌ پێنج پیاو و پێنج ژن پێک دێت. ئه‌م دادگایه‌ بڕیار ئه‌دات که‌ ده‌ستگیرکراو تاوانباره‌ یان نا. له‌ ده‌زگای دادی نه‌رویجیدا ئه‌وه‌ پره‌نسیپێکی گرنگه‌ که‌ دیاریکردنی تاوان له‌لایه‌ن که‌سانی پله‌و پایه‌ی یه‌کسانه‌وه‌ بکرێت.

پارێزه‌ری به‌رگری

که‌سی گومانلێکراو مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ که‌ پارێزه‌رێکی به‌رگری بۆ بانگ بکرێت. ئه‌و ئه‌بێ بێته‌ ناو هۆڵی دادگا و قسه‌کانی بکات.

پارێزه‌ری گشتی

پارێزه‌ری گشتی به‌دواداچوونی هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی کام یاسا پێشێلکراوه‌. هه‌روه‌ها پارێزه‌ری گشتی داوای سزادان ئه‌کات.

سزادان

گه‌لێک سزادانی جۆراوجۆر هه‌یه‌. ئه‌مانه‌ ئاسایىیه‌کانیانن:

ده‌ست به‌رداربوون له‌ سزا

ده‌ست به‌رداربوون له‌ سزا واته‌ یاساشکێنه‌که‌ ئازاد ئه‌کرێت و هۆشدارىیه‌کی (ئینزارێکی) ئه‌درێتێ، به‌ڵام ئه‌خرێته‌ ناو لیستی یاساشکێنه‌ره‌کانه‌وه‌ له‌ پۆلیس.

سزادان به‌ پاره‌ (غه‌رامه‌)

سزادان به‌ پاره‌ واته‌ مرۆڤ ئه‌توانێت به‌ به‌خشینی هه‌ندێک پاره‌ ئاماده‌ی ناو دادگاکه‌ نه‌بێ. ئه‌م جۆره‌ سزادانه‌ بۆ نمونه‌ له‌ کاتێکدا به‌کاردێت که‌ یاسایه‌کی که‌متر مه‌ترسیداری هاتوچۆ بشکێنرێت. ئه‌م غه‌رامه‌یه‌ ئه‌درێت به‌ ده‌وڵه‌ت.

زیندانی مه‌رجدار

زیندانی مه‌رجدار واته‌ یاساشکێنه‌که‌ ناچێته‌ زیندانه‌وه‌ به‌ڵام به‌ چه‌ند مه‌رجێکی دیاریکراو. ئه‌گه‌ر ئه‌م که‌سه‌ له‌ ماوه‌ی 2 ساڵدا پێشێلکارىیه‌کی تری یاسا بکات، هه‌م به‌هۆی پێشێلکارىیه‌ کۆنه‌که‌ و هه‌م به‌هۆی نوێکه‌وه‌ سزا ئه‌درێ.

زیندانی به‌بێ مه‌رج

زیندانی به‌بێ مه‌رج واته‌ ئه‌م یاساشکێنه‌‌ ئه‌خرێته‌ زیندانه‌وه‌. گه‌وره‌ترین سزادان به‌ زیندان له‌ نه‌رویج 21 ساڵه‌ و بۆ بابه‌ته‌کانی وه‌ک کوشتن یان تاوانه‌کانی په‌یوه‌ند به‌ ده‌رمانی بێهۆشکه‌ره‌وه‌ به‌کارئه‌هێنرێ. ئه‌وانه‌ که‌ ئه‌خرێنه‌ زیندانه‌وه‌، به‌ شێوه‌یه‌کی ئاسایی دوای ئه‌وه‌ی که‌ 3/2 له‌ سزاکه‌ی خۆیان کێشا، بۆ تاقیکردنه‌وه‌ ئازاد ئه‌کرێن.

ده‌ستبه‌سه‌رکردن (حجزکردن) له‌ ده‌ستگایه‌کدا

ده‌ستبه‌سه‌رکردن له‌ ده‌ستگایه‌کدا سزادانێکه‌ که‌ بۆ پاراستنی کۆمه‌ڵگا به‌کاردێت. بۆ ئه‌وه‌ی که‌ که‌سێک به‌م شێوه‌یه‌ سزابدرێت، ئه‌بێ ئه‌م که‌سه‌ به‌ "نه‌خۆشی ده‌روونی له‌ کاتی ئه‌نجامدانی تاوانه‌که‌" بناسرێ، یا ده‌مێک بێ‌ نه‌خۆشی ده‌روونی هه‌بێ‌ یان که‌مێک له‌ هۆشیدا ناته‌واوه‌ یان ده‌مێکه‌ توانایىیه‌ گیانىیه‌کانی که‌م هێزن. هه‌روه‌ها ئه‌بێ مه‌ترسی ڕوودانی پێشێلکاری یاسایی نوێی تریشی لێ بکرێ.

خزمه‌تی کۆمه‌ڵگا

خزمه‌تی کۆمه‌ڵگا ئه‌توانرێت له‌ جیاتی سزادان به‌ زیندانی که‌سه‌که‌ تا ساڵێک زیندانی به‌بێ مه‌رج به‌کاربهێنرێت. مانگێکی سزای زیندانی یه‌کسانه‌ به‌ 30 کاتژمێر کاری خزمه‌تی کۆمه‌ڵگا‌ له‌ کۆتایی هه‌فته‌ و کاتی ئازاددا.

بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر ده‌زگای داد ته‌ماشای ماڵپه‌ڕه‌کانی دادگاکانی نه‌رویج و ماڵپه‌ڕی Norge.no بکه‌.

Ansvarlig for disse sidene J.W. Cappelens Forlag AS. Læremidlet er utviklet med støtte fra Utdanningsdirektoratet. Tilbakemeldinger: intro@cappelen.no