Intro
Kurdisk • کردی

سیستمی دادگایی نه‌رویج

په‌رله‌مان

په‌رله‌مان ده‌سه‌ڵاتی یاسادانانی هه‌یه‌ له‌ نه‌رویج. ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌یه‌ که‌ په‌رله‌مانه‌ یاسا و بڕیاره‌ فه‌رمىیه‌کان ده‌رئه‌کات (یاساکان، ئاییننامه‌کان و بڕیاره‌کان).

پاراستنی (زه‌مانه‌تی) ماف

له‌ نه‌رویج پاراستنی ماف هه‌یه‌. واته‌ هیچ که‌سه‌ێک به‌بێ تاوان دادگایی ناکرێت و سزا نادرێت، ئه‌گه‌ر هیچ هۆیه‌کی یاسایی نه‌بێت.

©Jarl Fr. Erichsen/Scanpix©Jarl Fr. Erichsen/Scanpix

بڕیاره‌کانی سزادان

بۆ زۆربه‌ی یاساکان بڕیاره‌کانی سزادان هه‌یه‌، واته‌ که‌ یاسا سزا ئه‌سه‌پێنێت گه‌ر بێتو یاسا جێبه‌جێنه‌کرێ.

تاوان

تاوان واته‌ یه‌کێک له‌ بڕیاره‌کانی سزادان پێشێل بکرێت. ئه‌وه‌ی که‌ کرده‌وه‌یه‌ک به‌ تاوان به‌ حساب بێت، ئه‌بێ له‌ یاسادا هاتبێت که‌ ئه‌و کرده‌وه‌یه‌ سزا‌ی هه‌یه‌.

کۆمه‌ڵگا هه‌میشه‌‌ له‌ گۆڕاندایه‌ و ئه‌وه‌ی که‌ سزای له‌سه‌ره‌ له‌ ماوه‌یه‌ک بۆ ماوه‌یه‌کی تر ئه‌گۆڕێت. بۆ نموونه‌ تاکو ساڵی 1972 ژن و پیاو بۆیان نه‌بوو به‌ بێ ئه‌وه‌ی زه‌واجیان کردبێت پێکه‌وه‌ بژین. له‌ ساڵی 2002 دا %17 خه‌ڵکی ته‌مه‌ن نێوان 16-79 سامبور بوون.

ڕێژه‌ی تاوانه‌ تۆمارکراوه‌کان له‌م ساڵانه‌ی دواییدا زیادی کردووه‌. ژماره‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ که‌ لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌سه‌ر کراوه‌، له‌ ساڵانی –1980-2000 دوو به‌رابه‌ره‌. بڕین، دزی و تاوانی تری ئابوری %67،2 ی پێشێلکارىیه‌ لێکۆڵراوه‌کانی ساڵی 2001 بووه‌. تاوانه‌کانی توندوتیژی %7،5، له‌ کاتێکدا تاوانه‌کانی سه‌باره‌ت به‌ مادده‌ بێهۆشکه‌ره‌کان %14،2بوون. زۆرتر له‌ %40 ئه‌وانه‌ی که‌ ئه‌گیرێن و به‌ هۆی تاوانه‌وه‌ سزا ئه‌درێن، گه‌نجه‌کانی نێوان 18-25 ساڵن. ئه‌و یاساشکێنىیه‌ نموونه‌یىیانه‌ی له‌ لایه‌ن لاوانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ئه‌چێت دزی، بڕین و خراپه‌کارین (زه‌ره‌ر گه‌یاندن به‌ موڵکی گشتی و تایبه‌تی خه‌ڵک). زۆرترین سزای باو له‌ نه‌رویج بۆ زیندانی کردن لێخوڕینی ئۆتۆمۆبیله‌ به‌ سه‌رخۆشی، واته‌ که‌سێک دوای ئه‌وه‌ی ئه‌لکهولی خواردبێته‌وه‌ ئۆتۆمۆبیل لێبخوڕێت.

Ansvarlig for disse sidene J.W. Cappelens Forlag AS. Læremidlet er utviklet med støtte fra Utdanningsdirektoratet. Tilbakemeldinger: intro@cappelen.no